کم‌شنوایی: علائم، انواع، علل و اقدام‌های درست

کم‌شنوایی معمولاً آرام و تدریجی شروع می‌شود. اول فکر می‌کنیم دیگران آهسته حرف می‌زنند، بعد صدای تلویزیون را بلندتر می‌کنیم، بعد از رفتن به رستوران و مهمانی خسته می‌شویم. در این راهنما می‌خوانید کم‌شنوایی چیست، چه نشانه‌هایی دارد، چه انواع و درجاتی دارد، چه عواملی با آن همراه‌اند، ارزیابی شنوایی چطور انجام می‌شود و چه گزینه‌هایی برای اقدام وجود دارد.

کم‌شنوایی چیست؟

کم‌شنوایی یعنی توانایی شنیدن صداها کمتر از حد معمول باشد. ممکن است همه‌ی صداها را کم‌تر بشنوید یا فقط بعضی صداها، مثل صداهای زیر (حرف‌های «س»، «ش»، «ف»، صدای زنگ یا پرنده) را. به همین دلیل بسیاری از افراد می‌گویند «می‌شنوم، ولی نمی‌فهمم». صدا را حس می‌کنند ولی کلمات واضح نیستند.

کم‌شنوایی در هر سنی ممکن است پیش بیاید؛ از نوزادی تا سالمندی. می‌تواند یک‌طرفه یا دوطرفه، ناگهانی یا تدریجی و گذرا یا دائمی باشد.

نشانه‌های کم‌شنوایی که نباید نادیده گرفت

اگر چند مورد از این‌ها را در خودتان یا اطرافیانتان می‌بینید، ارزیابی شنوایی ارزش دارد:

• مجبور شدن به تکرار پرسش «چی؟ می‌شه دوباره بگی؟»
• بلند کردن مداوم صدای تلویزیون یا گوشی
• سخت شدن فهمیدن حرف‌ها در جمع، رستوران یا محیط شلوغ
• گفتن اینکه «همه آهسته حرف می‌زنند» یا «شمرده نمی‌گویند»
• سخت شدن صحبت تلفنی
• نشنیدن زنگ در، زنگ تلفن یا صدای هشدار
• خستگی بعد از گفت‌وگوهای طولانی
• کم‌شدن علاقه به حضور در جمع
• وزوز گوش یا حس پری در گوش
• فهمیدن صدای زنان و کودکان سخت‌تر از صدای مردان

دقت کنید که همسر، فرزندان یا همکاران اغلب زودتر از خود فرد متوجه می‌شوند. اگر دیگران چنین حرفی می‌زنند، آن را جدی بگیرید.

انواع کم‌شنوایی

کم‌شنوایی انتقالی

مشکل در مسیر رسیدن صدا به گوش داخلی است، مثلاً جرم زیاد، عفونت گوش میانی، مایع پشت پرده یا مشکل استخوانچه‌ها. بسیاری از موارد انتقالی با درمان پزشکی بهتر می‌شوند و بعضی موارد با جراحی. به همین دلیل معاینه‌ی پزشکی اهمیت دارد.

کم‌شنوایی حسی‌عصبی

مشکل در گوش داخلی (حلزون) یا عصب شنوایی است. شایع‌ترین علل آن پیری، مواجهه با صدای بلند، ژنتیک و بعضی بیماری‌ها و داروها است. این نوع معمولاً دائمی است و سمعک یکی از گزینه‌های اصلی کمک به آن است.

کم‌شنوایی مختلط

ترکیب هر دو نوع بالا. ممکن است بخشی از آن قابل درمان پزشکی باشد و بخشی دائمی.

درجه‌های کم‌شنوایی

شنوایی‌شناس نتیجه را معمولاً در درجه‌های خفیف، متوسط، شدید و عمیق دسته‌بندی می‌کند. این درجه‌ها به شما نمی‌گویند زندگی‌تان چقدر تحت تأثیر قرار می‌گیرد؛ کسی با کم‌شنوایی خفیف ممکن است در جمع سخت‌ترین لحظات را تجربه کند، و کسی با درجه‌ی بالاتر با ابزار مناسب ارتباط خوبی داشته باشد. به همین دلیل علاوه بر عدد، شیوه‌ی زندگی و نیازهای شما هم مهم است.

چه عواملی با کم‌شنوایی همراه‌اند؟

مثل وزوز، برای کم‌شنوایی هم باید «همراهی» را از «علت قطعی» جدا کرد. عوامل شایع عبارت‌اند از:

• افزایش سن: با بالارفتن سن، حساسیت شنوایی به‌تدریج کم می‌شود، به‌ویژه در صداهای زیر.
• صدای بلند: مواجهه‌ی طولانی یا بسیار بلند با صدا، مثل کار در کارخانه، کنسرت یا هدفون بلند.
• جرم گوش و عفونت‌ها.
• ژنتیک و سابقه‌ی خانوادگی.
• بعضی داروها: تعداد معدودی از داروها روی گوش اثر می‌گذارند. بدون مشورت پزشک آن‌ها را قطع نکنید.
• بیماری‌های زمینه‌ای: مثل بعضی بیماری‌های عروقی و متابولیک که با کم‌شنوایی ارتباط نشان داده‌اند. این ارتباط به معنی علت‌بودن قطعی نیست.
• ضربه به سر یا گوش.
• مشکلات هنگام تولد یا نوزادی.

چه زمانی باید زود اقدام کنید؟

کاهش ناگهانی شنوایی را اورژانسی بدانید. هرچه زودتر معاینه شود، شانس بررسی و درمان بهتر است. منتظر نوبت کلینیک نمانید.

ارزیابی شنوایی چطور انجام می‌شود؟

ارزیابی شنوایی بی‌درد است و معمولاً چند مرحله دارد. جزئیات بیشتر را در صفحه‌ی ارزیابی و سنجش شنوایی بزرگسالان ببینید.

۱. گفت‌وگو و شرح حال

درباره‌ی نشانه‌ها، شروع آن‌ها، سابقه‌ی گوش، داروها، مواجهه با صدا و سابقه‌ی خانوادگی می‌پرسیم.

۲. معاینه‌ی مجرا و پرده

برای دیدن جرم، التهاب یا هر نشانه‌ای که نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد.

۳. شنوایی‌سنجی تُن خالص

شما در اتاق ساکت با هدفون صداهای مختلف را می‌شنوید و هر وقت صدا را شنیدید علامت می‌دهید. نتیجه روی نموداری به نام «ادیوگرام» ثبت می‌شود.

۴. آزمون‌های گفتار

بررسی اینکه کلمات را چقدر خوب می‌شنوید و می‌فهمید، حتی در حضور نویز. این آزمون‌ها کمک می‌کنند بفهمیم مشکل شما در عمل چقدر روی ارتباط اثر دارد.

۵. بررسی گوش میانی

بسته به شرایط، عملکرد پرده و گوش میانی هم سنجیده می‌شود تا مشخص شود مشکل مربوط به کدام بخش است.

۶. توضیح نتیجه

ادیوگرام را به زبان ساده توضیح می‌دهیم. اگر لازم باشد پزشک را ببینید، راهنمایی می‌کنیم. اگر سمعک یا ابزار دیگری لازم باشد، گزینه‌ها را با هم مرور می‌کنیم. ارزیابی کودکان در کلینیک ما از ۵ سال به بالا انجام می‌شود؛ برای کودکان کوچک‌تر ابتدا تماس بگیرید.

گزینه‌های اقدام بعد از تشخیص

درمان پزشکی

اگر علت قابل درمان باشد، مثل جرم، عفونت یا مایع گوش میانی، ابتدا همان دنبال می‌شود. گاهی پس از درمان پزشکی شنوایی بهتر می‌شود و گاهی هنوز به کمک دیگری نیاز است.

سمعک

اگر کم‌شنوایی دائمی باشد و روی زندگی اثر بگذارد، سمعک رایج‌ترین راه کمک است. سمعک شنوایی طبیعی را برنمی‌گرداند، ولی با تنظیم درست می‌تواند فهمیدن را راحت‌تر کند. برای آشنایی با انواع و نحوه‌ی انتخاب، راهنمای مشاوره‌ی سمعک و صفحه‌ی تجویز و تنظیم سمعک را بخوانید. اگر دنبال مقایسه‌ی برندها هستید، برندهای سمعک را ببینید.

وسایل کمکی

بعضی موقعیت‌ها با وسایل کمکی ساده‌تر می‌شوند، مثل زیرنویس، تقویت‌کننده‌ی صدای تلفن، هشداردهنده‌ی لرزشی و ارسال صدای تلویزیون. این وسایل جای سمعک را نمی‌گیرند ولی در کنار آن مفیدند.

کاشت حلزون و سایر گزینه‌ها

در کم‌شنوایی‌های شدید و عمیق که سمعک فایده‌ی کافی نمی‌دهد، ارزیابی برای گزینه‌هایی مثل کاشت حلزون توسط تیم تخصصی انجام می‌شود. ما در این موارد شما را راهنمایی و ارجاع می‌دهیم.

مهارت‌های ارتباطی

حتی با سمعک، بعضی راهکارها فهمیدن را بهتر می‌کنند: رو به گوینده نشستن، دوری از منبع نویز، درخواست از دیگران که یکی‌یکی صحبت کنند و دیدن لب‌ها و حالت چهره.

اگر کم‌شنوایی درمان نشود چه می‌شود؟

پژوهش‌های مشاهده‌ای میان کم‌شنوایی درمان‌نشده و مواردی مثل گوشه‌گیری، خستگی ذهنی و افت عملکرد شناختی ارتباط نشان داده‌اند. توجه کنید که این‌ها همبستگی است و نمی‌توان گفت کم‌شنوایی به‌تنهایی علت آن‌هاست. با این حال، اقدام زود دلایل عملی خوبی دارد:

• ارتباط بهتر با خانواده و همکاران
• کاهش فشار ذهنی برای دنبال‌کردن گفت‌وگوها
• ایمنی بیشتر، مثل شنیدن بوق، زنگ هشدار و صدای ترافیک
• فرصت بررسی علت‌های قابل‌درمان
• سازگاری معمولاً آسان‌تر با سمعک در کم‌شنوایی خفیف و متوسط

کم‌شنوایی در کودکان

اگر کودکی به نام صدا کم واکنش نشان می‌دهد، دیر حرف زدن شروع کرده، تلویزیون را بلند می‌کند یا در مدرسه حرف معلم را نمی‌فهمد، ارزیابی شنوایی را به تعویق نیندازید. در کلینیک ما ارزیابی کودکان از ۵ سال به بالا انجام می‌شود. برای نوزادان و کودکان کوچک‌تر، لازم است مرکز تخصصی کودکان مراجعه کنید و ما هم می‌توانیم شما را راهنمایی کنیم.

چطور با کسی که کم‌شنوایی دارد صحبت کنیم؟

• قبل از صحبت، توجه او را جلب کنید و رو به او بایستید.
• آهسته و واضح حرف بزنید، نه فریاد.
• نور کافی باشد تا لب‌ها دیده شوند.
• تلویزیون یا رادیو را خاموش کنید.
• اگر متوجه نشد، با جمله‌ی دیگری توضیح دهید، نه فقط تکرار.
• اگر او سمعک ندارد و خودش نمی‌خواهد، فشار نیاورید؛ پیشنهاد کنید فقط یک بار شنوایی بررسی شود.

پیشگیری و مراقبت

• از گوش‌گیر مناسب در محیط‌های پرسروصدا استفاده کنید.
• صدای هدفون را متوسط نگه دارید و استراحت بدهید.
• عفونت‌های گوش را درمان کنید.
• داخل گوش خودتان چیزی نکنید.
• شنوایی‌تان را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنید، به‌ویژه بعد از ۶۰ سالگی یا اگر در محیط پرسروصدا کار می‌کنید. این یک توصیه‌ی کلی است و نه آستانه‌ی دقیق.

جمع‌بندی

کم‌شنوایی شایع است و درمان‌نشده ماندنش لازم نیست. اگر چند نشانه را در خودتان می‌بینید، اولین قدم یک شنوایی‌سنجی ساده است. اگر کم‌شنوایی با وزوز همراه است، راهنمای وزوز گوش را هم بخوانید. برای نوبت با کلینیک تماس بگیرید.

سؤال‌های پرتکرار

اولین نشانه‌ی کم‌شنوایی چیست؟

معمولاً «شنیدم ولی نفهمیدم»، سخت‌شدن فهمیدن حرف‌ها در جمع، بلند کردن صدای تلویزیون و تکرار پرسش «چی؟». نشانه‌ها آهسته شروع می‌شوند و فرد اغلب دیرتر از اطرافیان متوجه می‌شود.

کم‌شنوایی همیشه با سمعک حل می‌شود؟

نه لزوماً. بعضی کم‌شنوایی‌ها با درمان پزشکی بهتر می‌شوند. در کم‌شنوایی دائمی سمعک می‌تواند فهمیدن را بهتر کند ولی شنوایی طبیعی را برنمی‌گرداند. تصمیم باید بعد از ارزیابی گرفته شود.

شنوایی‌سنجی چقدر طول می‌کشد؟

معمولاً بین ۴۵ تا ۹۰ دقیقه بسته به آزمون‌های لازم. بی‌درد است. برای هماهنگی نوبت تماس بگیرید.

آیا شنوایی‌سنجی نیاز به نسخه‌ی پزشک دارد؟

برای مراجعه به کلینیک معرفی‌نامه‌ی پزشک لازم نیست. اگر نشانه‌ی هشداردهنده‌ای دیده شود، شما را برای معاینه‌ی پزشکی راهنمایی می‌کنیم.

کم‌شنوایی ناگهانی یعنی چه و چه کنم؟

کاهش شنوایی در چند ساعت یا چند روز، به‌ویژه در یک گوش، باید اورژانسی تلقی شود. هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید و منتظر نوبت کلینیک نمانید.

آیا کم‌شنوایی ارثی است؟

بعضی انواع کم‌شنوایی سابقه‌ی خانوادگی دارند، ولی بسیاری از موارد به سن، صدا، عفونت و علل دیگر مربوط می‌شوند. اگر در خانواده‌ی شما کم‌شنوایی زود شروع شده، ارزیابی را جدی بگیرید.

آیا کم‌شنوایی با وزوز گوش ارتباط دارد؟

بله، این دو اغلب همراه‌اند. بسیاری از افراد دارای وزوز مزمن کم‌شنوایی هم دارند. اگر وزوز دارید حتماً شنوایی‌سنجی انجام دهید.

چه زمانی سمعک لازم است؟

وقتی کم‌شنوایی دائمی است و فهمیدن گفتار یا زندگی روزمره را سخت کرده است. این را بعد از ارزیابی تصمیم می‌گیریم. برای آشنایی بیشتر راهنمای مشاوره‌ی سمعک را ببینید.

آیا کودکان هم می‌توانند ارزیابی شوند؟

ارزیابی شنوایی کودکان در کلینیک ما از ۵ سال به بالا انجام می‌شود. برای کودکان کوچک‌تر قبل از مراجعه تماس بگیرید و سن و نگرانی خود را بگویید.

اگر نتوانم به کلینیک بیایم چه کنم؟

برای سالمندان یا کسانی که رفت‌وآمد برایشان دشوار است، ویزیت شنوایی‌شناس در منزل پیش‌بینی شده است. برای هماهنگی با کلینیک تماس بگیرید.

هر چند وقت یک بار شنوایی را بررسی کنیم؟

اگر مشکلی ندارید و ریسک خاصی نیست، بررسی‌های دوره‌ای در فواصل چند سال معمولاً کافی است؛ اگر کم‌شنوایی دارید یا سمعک استفاده می‌کنید، معمولاً سالی یک بار. هر زمان تغییری حس کردید زودتر مراجعه کنید.